Teatr im. Juliusza Słowackiego przy placu Świętego Ducha to eklektyczny gmach z oświetleniem elektrycznym (pierwszy w Krakowie), scena prapremier „Wesela” Wyspiańskiego i „Dziadów” – bilety od 50 zł na spektakle klasyki i współczesne. Widownia 900 miejsc, kurtyna Siemiradzkiego, freski; blisko Rynku i Wawelu. Miniatura, Małopolski Ogród Sztuki, Scena Bank Opowieści; remont 2017– (nowa kurtyna 2023). Festiwale, koncerty Rojka; edukacja, Salon Poezji Dymnej. Wahadło? Nie, ale Panteon? Blisko Piotra i Pawła. Moneta NBP 10 zł 2018. 130-lecie 2023 z tkaninową kurtyną 130 kobiet. Obowiązkowy dla fanów teatru .
Spis treści:
Historia
Geneza i budowa teatru (1872–1893)
Pomysł Walerego Rzewuskiego z 1872 roku przerodził się w konkurs architektoniczny w 1888, który wygrał Jan Zawiejski w 1890. Budowa ruszyła po wmurowaniu kamienia węgielnego 2 czerwca 1891 przez prezydentem Krakowa z udziałem Heleny Modrzejewskiej, mimo protestów Jana Matejki przeciw wyburzeniu kościoła św. Ducha. Gmach ukończono w rekordowe dwa lata za 767 tys. złr., stając się pierwszym budynkiem w Krakowie z oświetleniem elektrycznym z własnej elektrowni (dziś Scena Miniatura). Uroczyste otwarcie 21 października 1893 jako Teatr Miejski z fragmentami Mickiewicza, Słowackiego i Fredry zgromadziło tłumy; dyrekcję objął Tadeusz Pawlikowski.
Złoty okres przedwojenny (1893–1939)
Pawlikowski (1893–1899) wprowadził nowoczesny repertuar Ibsena i Czechowa z gwiazdami jak Siemaszkowa czy Solska. W 1901 Stanisław Wyspiański wystawił prapremierę „Wesela”, a rok wcześniej wszystkie części „Dziadów” Mickiewicza – kamienie milowe dramatu narodowego. Dyrekcje Kotarbińskiego i Solskiego (1905–1913) przyniosły scenografie Frycza i Osterwy; w 1909 nadano imię Juliusza Słowackiego. Dwudziestolecie to debiut Witkacego (1921) i plenerowe Wawel; teatr stał się kuźnią talentów .
Okres wojenny i powojenny (1939–1989)
Okupacja niemiecka przerwała działalność; powrót 19 lutego 1945 z „Balladyną” pod dyrekcją Dąbrowskiego (1947–1972), który ściągnął Holoubka i Łomnickiego . Lata 60.–70. to Skuszanka z prapremierą „Brata naszego Boga” Karola Wojtyły (1980); Grabowski i Gawlik rozwinęli awangardę . Remonty w 1964 i 1990 zachowały oryginalną widownię na 900 miejsc z kurtyną Siemiradzkiego .
Współczesność i modernizacja (1990–2026)
Goliński (1990), Hussakowski i Orzechowski (do 2016) wprowadzili Kleczewską i Lupę; Głuchowski od 2016 z Rychcikiem i festiwalami . Generalny remont UE od 2017 wstrzymał spektakle, ale otwarto Małopolski Ogród Sztuki (MOS) i Scenę Bank Opowieści; nowa tkaninowa kurtyna z 130 kobietami na 130-lecie (2023). Teatr pozostał ikoną, z monetą NBP 10 zł (2018) i prapremierami jak Rojka .
Kluczowe osoby
Jan Zawiejski zaprojektował eklektyczny gmach 1891–1893. Tadeusz Pawlikowski pierwszy dyrektor 1893–1899. Stanisław Wyspiański inscenizator „Wesela”/„Dziadów”. Ludwik Solski dyplomata teatru 1905–1913 .
Ciekawostki architektoniczne
Eklektyzm neobarokowy; ryzality z alegoriami Poezji/Muzyki Błotnickiego/Dauna. Klatka schodowa Putza; popiersia Fredry/Kamińskiego. Widownia oryginalna po remoncie; kurtyna Siemiradzkiego 1894 .
Ciekawostki
Prapremiera „Wesela”: 16 marca 1901 Wyspiańskiego – kluczowe wydarzenie kultury polskiej .
Oświetlenie elektryczne: Pierwszy taki budynek w Krakowie 1893 .
Nowa kurtyna 2023: Tkaninowa z 130 kobiet zasłużonych dla Krakowa .
Podsumowanie
Teatr Słowackiego to perła krakowskiej sceny od 1893, z prapremierami Wyspiańskiego i gwiazdami jak Holoubek. Remonty zachowały blask Zawiejskiego. Współczesny repertuar z Kleczewską/Rychcikiem.
Obowiązkowy dla turystów – blisko Rynku, z edukacją i festiwalami .
Najważniejsze informacje
Eklektyczny Teatr Miejski od 1893, im. Słowackiego 1909.
Prapremiery „Wesele”, „Dziady”.
Remont 2017–, Sceny Miniatura/MOS.
Kurtyna Siemiradzkiego; moneta NBP.
Plac Św. Ducha .
Dane zabytku
Miejscowość: Kraków
Adres: plac Świętego Ducha 1
Lata powstawania obiektu: 1891–1893
Projektanci: Jan Zawiejski
