Ratusz kazimierski na placu Wolnica 1 w Krakowie to gotycko-renesansowy zabytek z XIV wieku, dziś siedziba Muzeum Etnograficznego, idealny dla turystów zwiedzających wielokulturowy Kazimierz – oferuje ekspozycje ludowe, sgraffita i widok na dawny rynek niemal tak duży jak krakowski Rynek Główny. Zegar wieżowy z 1875 roku, najstarszy czynny w Krakowie, bije melodię co godzinę, przyciągając spacerowiczów obok synagog i knajp dzielnicy. Blisko Skałki i Szerokiej, to must-see dla miłośników historii lokacji Kazimierza Wielkiego z 1335 roku.
Spis treści:
Historia
Ratusz kazimierski powstał w kontekście lokacji miasta Kazimierz w 1335 roku przez Kazimierza Wielkiego na prawym brzegu Wisły, z kwadratowym rynkiem o boku 195 metrów – początkowo drewniany obok jatek i kramów. Murowany gmach wzniesiono dopiero w 1414 roku; fragmenty parteru i piwnic tej gotyckiej budowli przetrwały do dziś. Służył władzom miejskim w centrum urbanistycznego planu z szerokimi ulicami jak Krakowska.
W 1528 roku i po 1557 roku przebudowano ratusz w stylu renesansowym, dodając skrzydło północne i wieżę z stożkowatym hełmem. W 1619–1620 ujednolicono wygląd zewnętrzny, a w 1623 po pożarze nadbudowano piętro z krenelażową attyką. Zegar wieżowy zainstalowano w 1875 roku, finansowany przez Radę Miejską, działając nieprzerwanie.
Na przełomie XVIII/XIX wieku Kazimierz stracił prawa miejskie i włączono go do Krakowa (1792/1800), ratusz popadł w ruinę – w 1806 wystawiono go na licytację. W Wolnym Mieście Krakowa (1815–1846) zmniejszono rynek przedłużeniem ul. Krakowskiej, plac nazwano Wolnicą. W 1829 przebudowano na szkołę przemysłowo-handlową, potem żydowską powszechną.
W 1875–1876 Stefan Żołdany rozbudował budynek: rozebrano północną przybudówkę (dawne sukiennice), dobudowano południowe skrzydło pseudo-renesansowe. W 1947 wprowadziło się Muzeum Etnograficzne; remonty 1962–1966 przywróciły północny kształt z sgraffitami Wacława Taranczewskiego. W 1996 umieszczono tablicę Henryka Hochmana o przyjęciu Żydów przez Kazimierza Wielkiego.
Ciekawostki
Najstarszy zegar Krakowa: Zegar wieżowy z 1875 roku, ufundowany przez Radę Miejską, bije do dziś jako najstarszy czynny mechanizm zegarowy w mieście, instalowany podczas przebudowy Żołdaniego. Melodia co godzinę przyciąga turystów na Wolnicę, kontrastując z historycznym otoczeniem. To relikt autonomii Kazimierza przed włączeniem do Krakowa.
Od drewna do muzeum: Pierwotny drewniany ratusz z 1335 r. zastąpiono murowanym w 1414 r., przechodząc przez renesans (1528–1620), pożar 1623 i XIX-wieczne szkoły – dziś etnograficzne z kolekcją ludową. Remonty odsłoniły gotyckie piwnice i parter. Tablica 1996 r. upamiętnia żydowskich uchodźców z XIV w.
Tablica Hochmana: Płaskorzeźba z 1996 r. na wsch. ścianie przypomina przyjęcie Żydów przez Kazimierza Wielkiego; zastąpiła usuniętą w 1939–1945 z 1906 r. Symbolizuje tolerancję Kazimierza. Sąsiadują sgraffita Taranczewskiego z lat 60. XX w., częściowo zachowane.
Przebudowy i sukiennice: Przed 1876 r. północ miała malownicze domki sukiennic; Żołdany je rozebrał dla symetrii. Attyka krenelażowa po pożarze 1623 dodała renesansowego uroku. Dziś wejście od ul. Krakowskiej prowadzi do wystaw.
Podsumowanie
Ratusz kazimierski od lokacji 1335 r. przez renesansowe metamorfozy i upadek po utracie praw miejskich stał się symbolem Kazimierza, ewoluując w muzeum etnograficzne po remontach XX w.
Dla turystów to perła Wolnicy z zegarem i historią, łącząca średniowiecze z wielokulturowością dzielnicy UNESCO.
Najważniejsze informacje
Położony na placu Wolnica 1, siedziba Muzeum Etnograficznego.
Murowany od 1414 r., lokacja Kazimierza 1335 r.
Renesans: 1528, 1557, 1619–1620; pożar 1623.
Przebudowa 1875–1876 przez Stefana Żołdaniego.
Najstarszy zegar wieżowy Krakowa od 1875 r.
Tablica o Żydach z 1996 r., sgraffita Taranczewskiego.